In maart verscheen het boek 'Een plan van allemaal. Professionals over Eigen Kracht.' Op 21 april werd het boek officieel overhandigd aan Henk Kleinmeijer, programmaleider Jeugd van de provincie Overijssel, tijdens een themadag over Eigen Kracht voor belangstellende organisaties in Overijssel.

In het boek komen professionals aan het woord over Eigen Kracht. Professionele hulpverleners met cliënten in alle soorten en maten. Zij vertelden auteur Heleen Bosma over hun ervaringen, hun vragen en hun inspiratie. In het boek zit ook een kaart met veelgestelde vragen over Eigen Kracht. Hieronder vindt u het antwoord op deze vragen.

Wilt u een exemplaar of meerdere exemplaren bestellen? Klik dan hier voor het bestelformulier.

Twee pagina's uit het boek:
            

Veelgestelde vragen van professionals
De professional krijgt vaak een training om de Eigen Kracht in te kunnen zetten. Ondanks de training kunnen er vragen rijzen. Veel professionals geven aan dat ze voor deze vragen de weg naar de regiomanager van Eigen Kracht weten te vinden en dat ze veel aan dit overleg hebben. Hier onder staat een selectie van veelgestelde vragen aan de regiomanagers. Als u vragen hebt die hier niet bijstaan. Wij horen ze graag! Per mail of telefoon staan we voor u klaar.

Aanmelding
Is het niet klantonvriendelijk om mensen te verwijzen naar een EK-c als ze net over een drempel zijn gegaan om hulp te vragen?
Dit heeft te maken met de manier waarop je een EK-c onder de aandacht brengt. Het is niet zo dat cliënten worden teruggestuurd om het probleem zelf op te lossen. Wel hebben ze het recht en krijgen ze de gelegenheid om zelf besluiten nemen over de manier waarop ze problemen willen aanpakken en welke hulp ze daarbij wenselijk vinden. De rol van de hulpverlener in dit traject is vraagverhelderend, structurerend en informerend.

Vraagstelling
Bij welke problematiek kun je Eigen Kracht niet inzetten?
Er is geen problematiek waarbij Eigen Kracht bij voorbaat niet ingezet kan worden. Een Eigen Kracht-conferentie is bedoeld om besluiten te nemen over de aanpak van problemen. Er is geen problematiek aanwijsbaar waarbij een netwerk geen besluit kan nemen. Het gaat er om of de kring zich veilig genoeg gaat voelen om bij elkaar te komen. De coördinator zal aan alle genodigden vragen wie of wat zij nodig hebben om zich veilig te voelen in de kring. Dat is een voorwaarde om tot een bijeenkomst te kunnen komen.

Conflict
Wat als de familie onderling ruzie heeft?
Je kunt een conferentie altijd aanbieden, zodat de familieleden/netwerkleden in de voorbereidingsfase zelf de keuze kunnen maken of zij een conferentie willen of niet. Het kan zijn dat er in de familie en hun netwerk schuld- en schaamtegevoelens of conflicten aanwezig zijn. Soms is de de familie in staat tijdelijk over deze gevoelens heen te stappen ten gunste van het maken van een gezamenlijk plan, omdat alle betrokkenen gericht zijn op het belang van het kind. Soms worden conflicten opgelost tijdens de conferentie. Het kan ook voorkomen dat een familie- of familieleden in het voorbereidingsproces aangeeft dat ze het toch te moeilijk vinden om bij elkaar te komen, dan komt het niet tot een bijeenkomst.

Wat als de familie mij een aantal dingen verwijt?
Als er verwijten bij de familie leven naar de hulpverlening kan het van belang zijn daar ruimte aan te bieden. Het is goed als de professional zich daarop voorbereid en uitlegt waarom bepaalde zaken zo zijn aangepakt. Als er reden is om aan te nemen dat zich in de loop der tijd onvrede bij de familie heeft genesteld, kan het goed zijn extra tijd in te ruimen in het eerste deel van de conferentie. De coördinator bereidt iedereen daarop voor door afspraken over de gang van zaken te maken. Zo weet iedereen dat deze verwijten eerst aan de orde komen. Vaak blijkt de lucht dan geklaard en kan men zich richten op het maken van een plan.

Wat als de ouders of één van de ouders tegenwerken en absoluut niet wil komen?
Familieleden zijn niet verplicht om te komen. Er wordt door de coördinator met hen gesproken over de reden waarom ze dit niet willen en samen naar oplossingen voor dit probleem gezocht.  Soms helpt het als mensen inzien dat als ze niet aanwezig zijn bij de bijeenkomst, ze ook geen invloed kunnen hebben op het plan. Anderszijds: als ze wel aanwezig zijn, kan er nooit een plan komen waar ze het niet mee eens zijn. Dit helpt mensen soms over de drempel. Mocht de persoon om welke reden dan ook echt niet aanwezig willen zijn, dan is het mogelijk om toch betrokken te zijn bij de conferentie, bijvoorbeeld doormiddel van een brief, telefonische inbreng, een videoboodschap of via een andere deelnemer.

Familie/Netwerk
Waarom zou de familie en het netwerk nu plotseling wel komen? Ze zijn tot nu toe niet actief geweest.
De familie en het netwerk zijn vermoedelijk nog niet eerder zo officieel gevraagd om mee te denken. Er is vaak een schroom om zich “er ongevraagd mee te bemoeien”, terwijl een netwerk vaak wel ziet dat er problemen zijn. Als de mensen waar de conferentie over gaat familie en vrienden, kennissen, buren willen uitnodigen, zijn deze vaak bereid om bij de bijeenkomst te zijn. Bovendien wordt aan deelnemers niet gevraagd om iets te gaan doen om problemen op te lossen, maar om op één dag samen te komen en ideeën aan te dragen, mee te denken. Dat verlaagt de drempel.

Wat als de familie het na mijn uitleg niet goed begrijpt?
Voor wie nog niet eerder zelf een conferentie heeft meegemaakt, kan het lastig zijn om uit te leggen wat een Eigen Kracht-conferentie is en hoe het proces verloopt. Daarom adviseren wij om zo snel mogelijk een  coördinator te introduceren bij de familie om uitleg te geven over een Eigen Kracht-conferentie. Een professional hoeft dan eigenlijk alleen maar aan de familie te vragen of het goed is dat een Eigen Kracht- coördinator contact opneemt. Wij hebben wel standaard teksten hiervoor die een professional goed kan gebruiken. In de praktijk blijkt dit vaak goed uit te pakken omdat de coördinator ervaring heeft met conferenties en een onafhankelijke positie heeft.

Wat als er geen netwerk is?
Het komt vaak voor dat een coördinator begint in een gezin of bij een cliënt, waarbij er geen netwerk lijkt te zijn. Een belangrijk taak van de coördinator is dan ook op creatieve wijze te zoeken naar mensen die nu of vroeger actief betrokken waren bij de betreffende personen. Veel professionals geven aan dat ze verrast zijn door de grote opkomst op de conferentie en door het speurwerk van de coördinator. Een coördinator heeft voldoende tijd om op zoek te gaan naar mogelijke betrokkenen. Vaak komen er mensen naar de conferentie die de professional niet tot het direct netwerk had gerekend. Er is alle reden een Eigen Kracht-conferentie als een kans te zien om het netwerk substantieel uit te breiden en te activeren.

Wat als de familie verstandelijk beperkt is?
In de meeste gevallen zijn niet alle familieleden verstandelijk beperkt. Bovendien zijn er vrienden, kennissen en buren, mensen van een vereniging, die niet verstandelijk beperkt zijn. Ook zij kunnen worden uitgenodigd voor de conferentie. Overigens blijkt in de praktijk dat ook verstandelijk beperkte personen goed weten wat voor hen de beste oplossing is. In de voorbereidingsfase zal de coördinator altijd op zoek gaan naar zogenoemde steunfiguren: mensen die de persoon in kwestie kunnen steunen in de bijeenkomst, en eventueel duidelijk kunnen maken aan de rest van de genodigden wat de persoon met de beperking naar voren wil brengen in de conferentie.

Wat als de familie nog niet volledig op de hoogte is van de problematiek?
Hulpverleners hebben een belangrijke rol in de bijeenkomst, juist als het gaat om het verstrekken van informatie. De informatie die de hulpverlener geeft, stemt hij of zij van te voren af met de mensen om wie het gaat. Het is niet aan de coördinator om de familieleden en andere betrokkenen op de hoogte te brengen van de problematiek. Omdat het netwerk in de voorbereiding vaak al actief wordt, gaan mensen in deze fase soms al op zoek naar informatie over wat er speelt. Ze stellen vragen aan de mensen om wie het gaat of zoeken contact met de hulpverlener. Wanneer genodigden tijdens de bijeenkomst alsnog vragen hebben over de problemen, kunnen ze deze in het informatieve gedeelte stellen aan de aanwezige professionals en in het besloten gedeelte aan de familie. In grote lijnen moet de familie op de hoogte zijn van de problematiek, voordat een bijeenkomst plaats heeft. Het kan niet zo zijn dat genodigden in het eerste deel van de bijeenkomst plotseling met ernstige feiten worden geconfronteerd.

Wat als de familie geen Nederlands spreekt?
Tijdens het eerste contact met Eigen Kracht wordt een familie gevraagd naar hun spreektaal. Eigen Kracht zoekt een coördinator die de taal van de familie spreekt. Tijdens het besloten gedeelte spreekt de familie in de eigen taal en in overleg met de familie wordt gezocht naar oplossingen voor communicatie in het eerste en laatste deel van de bijeenkomst. Bijvoorbeeld door inzet van een tolk.

Heeft de familie een gespreksleider nodig in het besloten deel?
Uit de praktijk blijkt dat altijd iemand in het besloten deel het voortouw neemt om samen tot een plan te komen. Er wordt van te voren nadrukkelijk geen gespreksleider aangewezen. Familieleden en hun netwerk kunnen in het besloten deel met elkaar praten zoals hen eigen is. In 99 procent van de Eigen Kracht-conferenties komen de genodigden tot een plan. Niet zozeer een gespreksleider, maar steunfiguren blijken hierin van groot belang. Dat zijn mensen uit het netwerk, een vriendin, een buurman of een zus, die een persoon in de conferentie kunnen helpen bij het naar voren brengen van zijn of haar standpunten en wensen.

De familie heeft vaak al veel gedaan, moeten ze nu weer belast worden?
De bedoeling van een EK-c is niet dat het netwerk iets gaat doen voor een cliënt of taken op zich gaat nemen. Het gaat er om of ze bereid zijn mee te denken over oplossingen voor de problemen. Vaak blijkt dat mensen toch een bepaalde taak op zich willen nemen, maar dat is niet de insteek van een EK-c. Het gaat erom dat mensen samen besluiten nemen. De familie biedt soms aan zaken op zich te nemen waarvan de hulpverlener uit ervaring of intuïtief weet dat ze het niet volhouden of aankunnen. Als hierover voldoende feiten bekend zijn, dan kan dit door een hulpverlener als zorgpunt worden verwoord in de eerste fase van de conferentie. De hulpverlener kan in de eerste fase vertellen over de ervaringen tot nu toe.  De bedoeling is dat er duurzame besluiten worden genomen om tot een oplossing van de problemen te komen. Ook kan deze zorg terugkomen in een gepland evaluatiemoment.

Is het voor kinderen wel goed om bij een conferentie aanwezig te zijn?
Kinderen ervaren vaak dagelijks de problemen en/of spanning die spelen in hun thuissituatie. In een conferentie komen mensen voor hen bijeen om tot een oplossing  te komen. Alleen de komst van deze mensen al, is voor veel kinderen een hart onder de riem. Bovendien vinden kinderen het belangrijk dat ook zij hun wensen en ideeën kunnen vertellen om te komen tot een plan. Om ervoor te zorgen dat kinderen ook daadwerkelijk worden gehoord in een conferentie, hebben zij altijd een volwassen steunfiguur in de bijeenkomst. Iemand die hen helpt om het woord te nemen, maar eventueel ook even met het kind naar buiten gaat als het moeilijk wordt. Kinderen móeten nooit aanwezig zijn, de coördinator legt de vraag aan hen voor. Als de conferentie lang duurt, is er voor kinderen vaak de gelegenheid om het besloten deel te verlaten, en in een nabije ruimte te gaan spelen. Afhankelijk van de leeftijd kan oppas worden geregeld. In onderzoeken geven kinderen aan de conferentie zeer te waarderen, juist omdat de mensen voor hen bij elkaar komen, en dat gezamenlijk aan een plan wordt gewerkt waarin zij ook worden gehoord.

Het plan
Wat als ik een aantal punten in het plan beslist veranderd wil zien?
Alleen een gezinsvoogd heeft het recht om voorwaarden te stellen aan het plan die de veiligheid van het kind/de kinderen moeten waarborgen. De familie en het netwerk weten dan van te voren aan welke voorwaarden het plan moet voldoen. Het is belangrijk dat deze voorwaarden concreet en helder zijn. Als het plan niet aan de voorwaarden voldoet, dan kan de gezinsvoogd in het derde deel van de bijeenkomst aangeven dat hij niet akkoord gaat met het plan. Dat recht is alleen een gezinsvoogd voorbehouden. Een plan moet een veilig en wettig zijn. Als in de derde fase blijkt dat niet aan de gestelde voorwaarden is voldaan, kan het zijn dat de familie en het netwerk opnieuw in een besloten beraad gaan, om alsnog aan de voorwaarden te kunnen voldoen. Ook professionals in de vrijwillige hulpverlening hebben in het eerste deel van de conferentie de rol om hun zorgen uit te spreken en deze toe te lichten. De familie en het netwerk kunnen dan een plan opstellen waarin met deze zorgen rekening is gehouden, zodat problemen opgelost of voorkomen kunnen worden. Het plan ziet er altijd anders uit dan de professional had bedacht, omdat het een plan is van de mensen zelf. Juist daardoor is de kans groot dat het plan wordt uitgevoerd en ook slaagt.

Wat als het plan niet goed wordt uitgevoerd?
Er staan een aantal standaardvragen in het plan: wie komen er bij elkaar voor de evaluatie van het plan, vanuit de familie/netwerk en wie vanuit de hulpverlening? Op welke datum is de eerste evaluatie? En wie komen bij elkaar als blijkt dat het plan aangepast moet worden? Als je als professional constateert dat het plan niet loopt zoals is afgesproken, kun je verwijzen naar het plan en vragen aan de familie/netwerk om opnieuw bij elkaar te komen en wanneer nodig het plan bij te stellen. De hulpverlener heeft daarbij een vragende rol: “Het loopt niet zoals is afgesproken, wat is jullie idee over wat er moet gebeuren?” Zo laat je de verantwoordelijkheid bij de familie.

Wat als ik denk dat dit plan niet gaat werken?
Als het plan veilig en wettig is, en voldoet aan eventuele bodem-eisen die de gezinsvoogd heeft gesteld, is het zaak om het plan van de kring te accepteren. Het netwerk heeft het plan zelf bedacht en dat betekent dat het draagvlak groot is. Als in een later stadium blijkt dat het plan niet werkt, kan de kring opnieuw bijeenkomen om het plan bij te stellen. Juist door hun betrokkenheid aan te spreken kan op basis van de nieuwe inzichten weer een plan met draagvlak ontstaan.

Coördinator
Wat als ik niet met de coördinator uit de voeten kan?
Zoals in iedere werkrelatie is het raadzaam voor de hulpverlener dit met de coördinator zelf te bespreken. Wellicht is hier iets te leren en valt daarmee winst te behalen voor de coördinator. Misschien doet de coördinator iets wat onplezierig over komt en valt dit te veranderen. Als de hulpverlener en de coördinator er samen niet uitkomen is het belangrijk om met de regiomanager te overleggen over een oplossing. Het kan zijn dat het nodig is om een andere coördinator in te zetten. Daarnaast kunnen knelpunten besproken worden in een structureel overleg tussen de organisatie van Eigen kracht en jouw instelling. Wat als de familie of het netwerk bij mij meldt dat ze de coördinator niet vertrouwen of niet 'kundig' genoeg te vinden? Ook voor de familie geldt dat zij dit het beste met de coördinator op kunnen pakken. Wanneer zij er niet uitkomen kan de familie of de professional contact opnemen met de regiomanager.

Welke rol speelt de coördinator ná de conferentie?
De coördinator neemt enkel voor evaluatiedoeleinden na enige tijd contact op met het netwerk en de aanmelder. Hij heeft geen verantwoordelijkheid in het verdere verloop van het plan en is na de conferentie niet meer in beeld. In het plan zijn afspraken vastgelegd wie er bij elkaar komen als het plan niet goed loopt.

Veiligheid
Wat als er sprake is geweest van incest?
De problematiek moet duidelijk zijn voor iedereen die over het plan gaat meedenken en de drempel om dit onderwerp in een grotere kring te bespreken kan hoog zijn. Maar dat geldt voor meer onderwerpen en het is vooraf geen reden om het niet te proberen. De coördinator heeft de taak om bij iedereen na te gaan of hij of zij het aandurft om samen een plan te maken, en zal iedereen vragen wat hij of zij nodig heeft om op een veilige manier afspraken te kunnen maken. De onafhankelijke positie van de coördinator en de vertrouwelijkheid van ieder gesprek, draagt er aan bij dat het regelmatig wel lukt om ook bij ernstige problematiek tot een bijeenkomst te komen.

Wat als de betrokkene of iemand van de familie of het netwerk wegens psychiatrische problematiek niet toerekeningsvatbaar is?
Families weten zelf vaak goed wat er speelt en kennen de persoon als geen ander. Zij houden hier dan ook rekening mee tijdens de voorbereiding en het maken van het plan. De rol van de coördinator is aan iedereen te vragen of hij of zij veilig kan en wil deelnemen en wat hiervoor nodig is. Als de persoon in kwestie niet bij de bijeenkomst kan of mag zijn, zal de coördinator aan hem of haar vragen op welke wijze hij of zij toch gehoord kan worden in de conferentie. Middels een brief bijvoorbeeld, via een telefoon met luidspreker in de conferentie of door de aanwezigheid van een ander persoon die hem of haar kan vertegenwoordigen.

Wie is verantwoordelijk als het misgaat na een conferentie en er ernstige ongelukken plaatsvinden in een cliëntsysteem, zoals mishandeling of doding?
De vraag over de verantwoordelijkheid komt regelmatig terug na de ernstige incidenten die de afgelopen jaren in de media zijn verschenen. Hulpverleners voorzien dat zij enerzijds ‘alles’ los moeten laten en anderzijds ter verantwoording worden geroepen als het mis mocht gaan. In de genoemde incidenten bleek telkens dat mensen in de omgeving wel ‘vermoedens’ hadden dat er ‘iets’ aan de hand was, maar zich niet in de positie voelden iets te doen of dat niet durfden. Juist omdat een professional niet 24 uur per dag kan toezien op de veiligheid van kinderen is de betrokkenheid en inzet gewenst van mensen uit de omgeving. Hoe meer mensen betrokken zijn en er vanaf weten, des te kleiner de kans dat ernstige ongelukken plaatsvinden: ‘It takes a village to raise a child’. Een Eigen-Kracht-conferentie kan de professional bovendien meer contacten uit het netwerk, en daarmee aanspreekpunten, opleveren. Een Eigen Kracht-conferentie is géén alternatief voor hulpverlening: het betekent niet dat de familie en het netwerk de situatie zelf en zonder hulpverlening gaan aanpakken. In het geval van gedwongen hulpverlening blijft de verantwoordelijkheid gedeeld en behoudt ook de gezinsvoogd daar zijn of haar aandeel in. Daarom kan de gezinsvoogd ook eisen stellen aan het plan in het belang van de veiligheid van het kind/de kinderen en het plan toetsen op veiligheid en wettigheid.

Crisis
Wat als de EK-c binnen twee weken moet plaatsvinden in verband met bijvoorbeeld huisuitzetting, rechtszitting of andere crisis?
Als het moet kan een conferentie binnen een week worden georganiseerd. In crisissituaties zijn de familie en het netwerk vaak bereid om op korte termijn bij elkaar te komen en hiervoor afspraken te verschuiven. Eigen Kracht zal in dat geval een coördinator inzetten die veel tijd beschikbaar heeft. De coördinator volgt het tempo van de familie, dus als deze aangeeft dat er haast geboden is, kan het proces heel snel gaan. Soms is eerst handelen of ingrijpen geboden, en kan een EK-c daarna worden ingezet om definitieve besluiten over de langere termijn te nemen.

Zorgmijder
Wat als de familie of het netwerk een plan wil maken rondom een cliënt die als zorgmijdend bekend staat?
De familie en het netwerk kunnen de cliënt van nabij aanspreken op diens gedrag. Ze kennen de cliënt als geen ander en de kans is groot dat ze zelf de gevolgen ervaren van het zorgmijdend gedrag. De bereidheid en wens om tot een constructief plan te komen kan juist in deze situaties groot zijn. Voor de cliënt die zorg mijdt, kan een conferentie een gelegenheid zijn om tot een oplossing te komen, zonder het gevoel te hebben de regie uit handen te geven. Bovendien kan de professional in het eerste deel van de bijeenkomst aangeven welke zorgen er zijn met betrekking tot het zorgmijdend gedrag. Alle betrokkenen krijgen op hetzelfde moment dezelfde informatie en kunnen deze gebruiken bij het maken van een plan.

Winst
Als een conferentie of een plan mislukt, is dit dan geen verspilling geweest van kostbare tijd, met name voor een kind?
Niemand weet van tevoren of een plan wel of niet gaat slagen of mislukken. Soms moeten plannen ook tussentijds worden bijgesteld. Dit geldt voor ieder traject, ook voor trajecten zonder Eigen Kracht-conferentie. Van een mislukking kun je zelden spreken. Als een plan of conferentie niet doorgaat, is er vaak evengoed winst. Het proces rond de conferentie draagt bijvoorbeeld bij aan acceptatie van een oplossing die in eerste aanvang niet geaccepteerd zou zijn door een cliënt, vaak vindt er verbreding van het netwerk plaats in het voordeel van de hulpverlener en niet zelden zijn relaties rond de cliënt weer geactiveerd.